Câu chuyện dự thi
NHẬN DIỆN LỪA ĐẢO TRỰC TUYẾN TRANG BỊ “LÁ CHẮN SỐ” CHO HỌC SINH VÙNG CAO
Trong thời đại chuyển đổi số, mạng xã hội mở ra nhiều cơ hội học tập, kết nối nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ lừa đảo. Từ tin nhắn trúng thưởng giả, đường link độc hại đến lời mời làm quen nhằm chiếm đoạt tài sản, tuyển dụng việc nhẹ lương cao, bất kỳ ai cũng có thể trở thành nạn nhân nếu thiếu kỹ năng nhận diện và xử lý tình huống.
Xuất phát từ thực tế đó, mô hình “Mỗi học sinh là một đại sứ an toàn số” được triển khai thí điểm tại Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Pà Vầy Sủ từ ngày 15/09/2026, với 140 học sinh khối lớp 9 tham gia. Giáo viên tổ chức cho học sinh quan sát các tình huống giả định, nhận diện dấu hiệu đáng ngờ, thảo luận cách xử lý và trình bày phương án an toàn trước lớp.
Điểm mới của mô hình là đưa kiến thức an toàn số vào những tình huống gần gũi với đời sống. Học sinh được nhận diện tin nhắn giả mạo, lời mời kết bạn đáng ngờ, chiêu trò lừa đảo tình cảm, tuyển dụng trực tuyến bất thường và yêu cầu cung cấp mật khẩu, mã OTP. Thông qua thảo luận, xử lý tình huống và khảo sát trước – sau hoạt động.
Mô hình không dừng lại trong lớp học mà khuyến khích mỗi học sinh trở thành một “đại sứ số”, chia sẻ kiến thức với cha mẹ và người thân. Thông điệp được nhấn mạnh là: không vội tin, không chuyển tiền khi chưa xác minh, không chia sẻ thông tin nhạy cảm và luôn tìm người đáng tin cậy để hỗ trợ khi có dấu hiệu bất thường.
Kết quả bước đầu cho thấy, trong 140 học sinh tham gia, số em nhận diện đúng các tình huống lừa đảo tăng từ 32 em trước hoạt động lên 127 em sau hoạt động; 115 em cho biết đã chia sẻ kỹ năng với người thân. Số liệu được tổng hợp, đối chiếu từ phiếu khảo sát trước và sau hoạt động cùng minh chứng thực tế về việc học sinh chia sẻ kiến thức với gia đình.
Với cách làm đơn giản, mô hình có thể được điều chỉnh để phù hợp với điều kiện từng lớp học và địa phương. Quan trọng hơn, học sinh không chỉ là người tiếp nhận kiến thức mà còn trở thành cầu nối đưa kỹ năng số an toàn đến cha mẹ, ông bà và những người xung quanh. Khi mỗi em biết nhận diện nguy cơ, chủ động nhắc người thân kiểm chứng thông tin và tìm kiếm hỗ trợ khi cần, “lá chắn số” sẽ được mở rộng từ nhà trường đến gia đình và cộng đồng, góp phần đưa phong trào “Bình dân học vụ số” đi vào đời sống.