Câu chuyện dự thi
Học sinh trường PTDT Nội trú THCS&THPT Xín Mần “thắp sáng” di sản quê hương trên bản đồ số
Sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, trong tiết Giáo dục địa phương, thầy trò chúng tôi nhiều lần khựng lại trước một câu hỏi rất nhỏ: “Thôn này bây giờ thuộc xã nào?”. Tên xã đổi, tài liệu rải rác, di tích thì nằm xa; với học sinh dân tộc thiểu số học tập và sinh hoạt tại môi trường nội trú, những chuyến đi thực địa càng khó có điều kiện thực hiện.Từ nỗi băn khoăn ấy, 02 học sinh lớp 12B năm học 2025 – 2026 là Sin Thị Mỹ Hạnh và Hoàng Anh Tú, dưới sự đồng hành của cô giáo Bùi Thị Xuân, đã xây dựng trang web: Bản đồ số văn hoá, du lịch và giáo dục địa phương Tuyên Quang (https://noitruxinman.edu.vn/bandoso/).
Điểm mới nằm ở chỗ các em không chỉ dùng công nghệ mà biết làm chủ công nghệ. Hạnh và Tú trực tiếp đến một số địa điểm như Đền Hạ, Thành nhà Mạc, hồ Na Hang, khu di tích Tân Trào… ghi tọa độ GPS, chụp ảnh, đối chiếu tư liệu. Hơn 90 địa điểm văn hóa, di tích, làng nghề được “thắp sáng” trên bản đồ 2D/3D kèm ảnh, video, hành trình gợi ý. Hệ thống có thể tra cứu xã cũ – xã mới theo Nghị quyết 1684/NQ-UBTVQH15, có 4 trò chơi ôn kiến thức và trợ lý AI giải đáp…
Kết quả qua khảo sát 420 học sinh, 17 giáo viên và 5 buổi thử nghiệm cho thấy rằng mức hứng thú với môn Giáo dục địa phương tăng từ 22% lên 91%; tỉ lệ nhớ địa danh, di tích tăng từ 38% lên 87%; sự tự tin khi tự tra cứu thông tin địa phương tăng từ 31% lên 84%. Có 16/17 giáo viên nhận định sản phẩm hỗ trợ tốt việc giảng dạy.Quan trọng hơn là sự đổi thay trong tư duy của học sinh, từ việc người tiếp nhận kiến thức trở thành người làm dữ liệu, người hướng dẫn. Các em kèm bạn bè, thầy cô, phụ huynh cách tra cứu, dùng bản đồ – một cách “Bình dân học vụ số” ngay trong mái trường. Với đảng viên, giáo viên, đây cũng là bài học: thay vì làm thay, hãy tạo không gian để học sinh dám nghĩ, dám làm.Ngoài ra, mô hình dễ nhân rộng trường nào cũng có thể thêm lớp dữ liệu của xã mình, dân tộc mình bằng một bảng tính; từ đó cả tỉnh có kho học liệu số sống động, vừa phục vụ dạy học, vừa quảng bá du lịch, bảo tồn bản sắc.
Bản đồ vẫn còn nhiều khoảng trống chờ lấp đầy bằng làng nghề, lễ hội, điệu hát quê hương. Hôm nay là hai dấu ghim đầu tiên. Mai đây, cả thế hệ trẻ Tuyên Quang sẽ viết tiếp bằng ngôn ngữ số.