Câu chuyện dự thi
“Học sinh nội trú – Những đại sứ số trên hành trình đưa tri thức công nghệ về bản làng”
Chiều cuối tuần, sân trường và khu nội trú của Trường Phổ thông dân tộc nội trú THPT tỉnh Tuyên Quang rộn ràng: nhóm kích hoạt VNeID, có em nhờ bạn xem tin nhắn lạ có phải lừa đảo không. Từ chỗ chỉ dùng điện thoại nghe nhạc, xem video, các em biến giờ giải lao thành giờ học công nghệ nhờ phong trào "Bình dân học vụ số". Học sinh đến từ các xã vùng cao, sóng điện thoại còn chập chờn; nhiều em lên lớp 10 chưa từng ngồi trước máy tính. Nhiều thầy cô lớn tuổi cũng e ngại công nghệ.
Nhận thấy rào cản ấy, Chi bộ, Ban giám hiệu và Đoàn Thanh niên thống nhất: chuyển đổi số phải bắt đầu từ con người. Trước hết, nhà trường hoàn thiện hạ tầng: wifi, phòng máy tính, màn hình cảm ứng, camera an ninh. Hồ sơ, điểm số, học bạ được quản lý trên phần mềm; giáo viên soạn bài giảng điện tử, giao bài qua nền tảng OLM; Zalo kết nối nhà trường với phụ huynh ở xa.
Nhiều thầy cô còn hướng dẫn học sinh dùng trí tuệ nhân tạo đúng cách, để hiểu bài chứ không chép hộ. Cách làm đáng nói là "người biết nhiều hướng dẫn người biết ít": giáo viên trẻ kèm thầy cô lớn tuổi, học sinh khá giúp bạn mới nhập môn trong giờ tự học buổi tối. Các em còn học kỹ năng số: tìm kiếm thông tin, bảo vệ tài khoản, cảnh giác lừa đảo trực tuyến.
Kiến thức số còn được lồng ghép vào sinh hoạt dưới cờ sáng thứ Hai. Thay vì nghe nhắc nhở, học sinh chơi các trò "Rung chuông vàng", "Ai nhanh hơn", "Đuổi hình bắt chữ" do Đoàn Thanh niên tổ chức, mỗi tuần một chủ đề như nhận diện tin nhắn lừa đảo, dùng VNeID, thanh toán QR. Các lớp thi đấu theo đội, vui nhộn mà thức đọng lại lâu.
Từ đó, các "Đại sứ số" ra đời, mỗi em là một "hạt giống" mang kiến thức về bản làng: hướng dẫn bà kích hoạt định danh điện tử, giúp bố mẹ lập mã QR bán hàng, dặn cả nhà không bấm link lạ. Người lớn tuổi phấn khởi vì được con cháu cầm tay chỉ việc.
Mô hình "Đại sứ số" ít tốn kém, dễ nhân rộng ở các trường nội trú, vùng cao khác, góp phần thu hẹp khoảng cách số giữa miền xuôi và miền ngược của Tuyên Quang.